Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας και ενεργειακής αβεβαιότητας, η συζήτηση για την οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά σε εσωτερικές πολιτικές και εθνικούς σχεδιασμούς. Η εμπειρία δείχνει ότι καμία οικονομία–και ιδιαίτερα καμία μικρή και ανοιχτή οικονομία– δεν αναπτύσσεται σε καθεστώς απομόνωσης. Αντίθετα, η αναπτυξιακή της πορεία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από το πλέγμα των εξωτερικών της σχέσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος των θεσμών. Η θεσμική σταθερότητα, το κράτος δικαίου, η διαφάνεια και η διοικητική αποτελεσματικότητα συνιστούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την ενίσχυση της διεθνούς αξιοπιστίας μιας χώρας. Χωρίς θεσμική εμπιστοσύνη, ακόμη και οι πιο ευνοϊκές διεθνείς συγκυρίες αδυνατούν να μεταφραστούν σε πραγματική ανάπτυξη. Αντίθετα, ισχυροί θεσμοί λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές των θετικών επιδράσεων του διεθνούς περιβάλλοντος.
Η παγκοσμιοποίηση, βέβαια, δεν είναι ουδέτερη διαδικασία. Δημιουργεί ευκαιρίες, αλλά και κινδύνους. Εντείνει τις ανισότητες, αυξάνει την εξάρτηση από διεθνείς αγορές και καθιστά τις οικονομίες πιο ευάλωτες σε εξωγενείς κρίσεις, όπως ενεργειακά σοκ ή γεωπολιτικές εντάσεις. Γι’ αυτό και η αξιοποίηση των εξωτερικών σχέσεων απαιτεί στρατηγική, θεσμική θωράκιση και κοινωνική ισορροπία.
Η ελληνική περίπτωση είναι ιδιαίτερα διδακτική. Ως μικρή ανοιχτή οικονομία και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα στηρίζει σε μεγάλο βαθμό την αναπτυξιακή της πορεία στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και τη συμμετοχή της σε διεθνείς θεσμούς. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι, όταν οι εξωτερικές σχέσεις συνδυάζονται με θεσμική σοβαρότητα και διοικητική επάρκεια, μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός σταθερότητας και προόδου.
Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή αποκτά και μια πρόσθετη διάσταση: τη σύνδεση της εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής με την περιφερειακή και τοπική διακυβέρνηση. Η εμπειρία της αυτοδιοίκησης δείχνει ότι η ανάπτυξη δεν υλοποιείται μόνο με κεντρικές αποφάσεις, αλλά μέσα από την ικανότητα των τοπικών θεσμών να αξιοποιούν ευρωπαϊκούς πόρους, διεθνή προγράμματα και διακρατικές συνεργασίες. Δήμοι και Περιφέρειες που λειτουργούν με σχέδιο, θεσμική επάρκεια και εξωστρέφεια μπορούν να μετατρέψουν τη διεθνή συγκυρία σε τοπικό όφελος, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη συνολική αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
Συμπερασματικά, η οικονομική ανάπτυξη στον 21ο αιώνα δεν είναι εθνικά αυτάρκης υπόθεση. Αποτελεί προϊόν αλληλεπίδρασης εσωτερικών πολιτικών και διεθνούς περιβάλλοντος. Η ενίσχυση των θεσμών, η στρατηγική αξιοποίηση των εξωτερικών σχέσεων και η ενεργή συμμετοχή στα διεθνή οικονομικά δίκτυα δεν είναι επιλογή πολυτέλειας, αλλά αναγκαία συνθήκη για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.
Χρήστος Τσιρογιάννης,
π.ΔήμαρχοςΑρταίων