Νέοι, αυστηρότεροι κανόνες για φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, ζώνες πλήρους αποκλεισμού, πλαφόν 1,5% για την κάλυψη γης από νέα φωτοβολταϊκά ανά Περιφερειακή Ενότητα και ειδικές προβλέψεις για Natura, δάση, ορεινές, νησιωτικές και τουριστικές περιοχές φέρνει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Σε ισχύ τίθεται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), αλλάζοντας ουσιαστικά τον χάρτη για τη χωροθέτηση νέων φωτοβολταϊκών, αιολικών πάρκων και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας στην Ελλάδα.
Με απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη, θεσπίζεται ένα νέο σύστημα κανόνων και περιορισμών, με στόχο –όπως αναφέρει το Υπουργείο– να συνδυαστεί η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών.
Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ ίσχυε από το 2008. Το νέο πλαίσιο εκσυγχρονίζει τους όρους χωροθέτησης και εισάγει αυστηρότερα και σαφέστερα κριτήρια για νέους σταθμούς ΑΠΕ και συστήματα αποθήκευσης, με μακροπρόθεσμο ορίζοντα τους ενεργειακούς στόχους της χώρας έως το 2050.
Φωτοβολταϊκά: Πού μπαίνει πλέον «κόκκινη γραμμή»
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα νέα φωτοβολταϊκά έργα.
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει καθεστώς αποκλεισμού για σειρά περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά ευαίσθητων περιοχών.
Σύμφωνα με τις νέες προβλέψεις, δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών, μεταξύ άλλων:
- σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε εθνικούς δρυμούς, αισθητικά δάση και κηρυγμένα μνημεία της φύσης,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς,
- σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων,
- σε ακτές κολύμβησης.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση, ο κατάλογος διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο. Προστέθηκαν ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, μνημεία μεταγενέστερα του 1830 και περιοχές στις οποίες βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Πλαφόν 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα
Ιδιαίτερη σημασία για περιοχές στις οποίες έχει ήδη αναπτυχθεί έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον για φωτοβολταϊκά έχει η θέσπιση ανώτατου ορίου κάλυψης γης.
Το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς καθορίζεται πλέον στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας.
Ο συγκεκριμένος περιορισμός αφορά έργα τα οποία δεν διαθέτουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση και, σύμφωνα με το Υπουργείο, αποσκοπεί στην αποτροπή υπερσυγκέντρωσης έργων, στον περιορισμό της οπτικής και περιβαλλοντικής επιβάρυνσης και στην προστασία της παραγωγικής γης και της τοπικής οικονομίας.
Πρόκειται για μια κρίσιμη αλλαγή, καθώς για πρώτη φορά τίθεται οριζόντιο όριο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας και συνεπώς η δυνατότητα ανάπτυξης νέων έργων δεν θα εξαρτάται μόνο από την καταλληλότητα ενός συγκεκριμένου οικοπέδου ή μιας έκτασης, αλλά και από τη συνολική επιβάρυνση της περιοχής.
Ανεμογεννήτριες: Νέες ζώνες πλήρους αποκλεισμού
Ακόμη αυστηρότεροι είναι σε αρκετές περιπτώσεις οι κανόνες που θεσπίζονται για τα νέα αιολικά πάρκα.
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ προβλέπει ότι αιολικοί σταθμοί δεν επιτρέπονται, μεταξύ άλλων, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και πυρήνες εθνικών δρυμών.
Περιορισμοί προβλέπονται επίσης για νησιά έκτασης μικρότερης των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής, για Περιοχές Άνευ Δρόμων, ακτές κολύμβησης, απάτητες παραλίες και περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Επιπλέον, απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές που εντάσσονται στις κατηγορίες Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Τι ισχύει στις περιοχές Natura 2000
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το καθεστώς για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura 2000, δηλαδή τις περιοχές που έχουν θεσπιστεί ειδικά για την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Εκεί η εγκατάσταση αιολικού πάρκου μπορεί να γίνει μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον πληρούνται σωρευτικά δύο προϋποθέσεις:
πρώτον, να προβλέπεται ρητά από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της περιοχής και, δεύτερον, να τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 7,5 m/s.
Άρα, το Natura δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο για όλες τις τεχνολογίες: για τα νέα φωτοβολταϊκά το πλαίσιο προβλέπει οριζόντιο αποκλεισμό στις περιοχές Natura 2000, ενώ για τους αιολικούς σταθμούς στις ΖΕΠ προβλέπεται η συγκεκριμένη αυστηρή εξαίρεση.
Τι αλλάζει στα νησιά
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα νησιά.
Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Θα εξετάζονται, μεταξύ άλλων, το μέγεθος του έργου, ο χαρακτήρας του τοπίου και οι επιπτώσεις που θα έχει στις θέες.
Για τις ορεινές περιοχές των νησιών προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, ενώ το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικά παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.
Υπάρχει, πάντως, δυνατότητα εξαίρεσης σε Δημοτικές Ενότητες με χαμηλό μέσο αιολικό δυναμικό. Εφόσον σε συγκεκριμένο σημείο αποδεικνύεται με πιστοποιημένες μετρήσεις δυναμικό άνω των 7,5 m/s, μπορεί υπό προϋποθέσεις να επιτραπεί εγκατάσταση. Τα συγκεκριμένα έργα δεν μπορούν να ξεπερνούν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας και εξακολουθούν να υπόκεινται στους υπόλοιπους περιορισμούς.
Τι προβλέπεται για μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί να ενισχύσει και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όταν σχεδιάζονται φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις κοντά σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους, αρχαία μνημεία και ζώνες προστασίας, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης.
Η μελέτη θα εξετάζει την οπτική ένταξη του έργου, τη σχέση του με τον ιστορικό χαρακτήρα της περιοχής και την επίδρασή του στην εικόνα μνημείων και αρχαιολογικών τόπων.
Τι γίνεται με τα έργα που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες του νέου καθεστώτος: οι νέοι περιορισμοί δεν σημαίνουν ότι ακυρώνονται αυτομάτως όλα τα έργα που έχουν ήδη δρομολογηθεί.
Τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, καθώς και εκείνα που έχουν φτάσει σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο ισχύον χωροταξικό καθεστώς.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται έργα που έχουν ήδη λάβει άδεια ή έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου σε ΦΕΚ.
Η συγκεκριμένη μεταβατική διάταξη έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές όπου υπάρχουν ήδη αιτήσεις και αδειοδοτήσεις για μεγάλα ενεργειακά έργα: για κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξετάζεται σε ποιο ακριβώς στάδιο βρισκόταν η διαδικασία κατά τον κρίσιμο χρόνο και όχι απλώς αν υπάρχει ενδιαφέρον ή αίτηση επενδυτή.
Μπαταρίες, βιομάζα, γεωθερμία και μικρά υδροηλεκτρικά
Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται σε φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες.
Καλύπτει φωτοβολταϊκούς και αιολικούς σταθμούς, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, μονάδες βιομάζας, βιοαερίου, βιορρευστών και βιομεθανίου, γεωθερμικές εγκαταστάσεις και –για πρώτη φορά– συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μεγάλες εγκαταστάσεις μπαταριών.
Εκτός πεδίου εφαρμογής παραμένουν, μεταξύ άλλων, φωτοβολταϊκά σε στέγες και τεχνητές ή κατασκευασμένες επιφάνειες, μεγάλα υδροηλεκτρικά και έργα αντλησιοταμίευσης, εγκαταστάσεις ανανεώσιμου υδρογόνου και ορισμένες μικρές εγκαταστάσεις που εξαιρούνται από τις διαδικασίες αδειοδότησης.
Νέοι κανόνες και για τον θαλάσσιο χώρο
Για πρώτη φορά εισάγονται ειδικότεροι κανόνες και για τη χωροθέτηση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στη θάλασσα.
Προβλέπονται περιοχές προστασίας και αποκλεισμού, ειδικά κριτήρια χωροθέτησης και εξειδικευμένες μελέτες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά λαμβάνονται επιπλέον υπόψη καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα, ενώ κατά τη χωροθέτηση σε θαλάσσιο χώρο και λίμνες πρέπει να συνεκτιμώνται τα αλιευτικά πεδία και οι αναγκαίες αποστάσεις ασφαλείας.
Το νέο τοπίο για επενδύσεις και τοπικές κοινωνίες
Στην πράξη, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ επιχειρεί να βάλει σαφέστερα γεωγραφικά όρια σε έναν τομέα που τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκε με μεγάλη ταχύτητα.
Από τη μία πλευρά, δημιουργούνται συγκεκριμένες «Περιοχές Καταλληλότητας», ώστε οι επενδυτές να γνωρίζουν πού μπορεί να αναπτυχθεί ένα έργο. Από την άλλη, αυξάνονται οι περιοχές στις οποίες η εγκατάσταση αποκλείεται ή επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Για τα αιολικά, η καταλληλότητα συνδέεται με το διαθέσιμο αιολικό δυναμικό και τη φέρουσα ικανότητα κάθε Δημοτικής Ενότητας.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο συνδέεται με τα Ειδικά Χωροταξικά για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, ώστε η χωροθέτηση των ενεργειακών έργων να εξετάζεται σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες χρήσεις γης και όχι απομονωμένα.
Παπασταύρου: «Περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο»
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του χώρου και του περιβάλλοντος.
Όπως ανέφερε, στόχος είναι η χώρα να παράγει περισσότερη εγχώρια ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή αυτονομία και επιδιώκοντας χαμηλότερες τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος χαρακτήρισε το νέο χωροταξικό «σημαντικό ορόσημο», επισημαίνοντας ότι οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη βασικό τμήμα του ενεργειακού συστήματος και ότι η περαιτέρω ανάπτυξή τους χρειάζεται αυστηρότερους κανόνες για την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική συναίνεση.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι πολίτες
Το νέο πλαίσιο δεν σημαίνει «τέλος στις ΑΠΕ». Σημαίνει, όμως, ότι για τα νέα έργα ο χάρτης αλλάζει αισθητά.
Οι σημαντικότερες αλλαγές είναι το πλαφόν 1,5% στα νέα φωτοβολταϊκά ανά Περιφερειακή Ενότητα, ο αποκλεισμός φωτοβολταϊκών από Natura, δάση και σειρά άλλων προστατευόμενων περιοχών, το όριο των 1.200 μέτρων για τα αιολικά, οι αυστηρότεροι κανόνες στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, οι νέες δικλείδες για νησιά, τουριστικές περιοχές και πολιτιστικά μνημεία και η ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στον συνολικό χωροταξικό σχεδιασμό.
Το κρίσιμο, πάντως, για κάθε τοπική υπόθεση θα βρίσκεται στις λεπτομέρειες: πού ακριβώς βρίσκεται το έργο, σε ποια κατηγορία προστασίας υπάγεται η έκταση, ποια είναι η φέρουσα ικανότητα της περιοχής και –κυρίως– σε ποιο στάδιο αδειοδότησης βρισκόταν το έργο πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου.
Εκεί θα κριθεί στην πράξη ποια νέα έργα μπορούν να προχωρήσουν, ποια θα χρειαστεί να προσαρμοστούν στους νέους κανόνες και ποια θα βρεθούν πλέον πίσω από μια καθαρή χωροταξική «κόκκινη γραμμή».
Ακολουθήστε το arta2day.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις