Ο Μανώλης Μαραγκούλης σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή, διορίστηκε στη Μέση Εκπαίδευση και εργάστηκε στα εκπαιδευτήρια του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Έκανε απογευματινά μαθήματα νεοελληνικής ως δεύτερης γλώσσας σε ενήλικες Ισραηλίτες και Παλαιστίνιους. Δίδαξε στην Αμπέτειο Σχολή του Καΐρου στα αιγυπτιακά πανεπιστήμια el-Azhar (ισλαμικό) και Καΐρου. Ήταν στενός συνεργάτης του αείμνηστου Κωστή Μοσκώφ, μορφωτικού συμβούλου στην πρεσβεία της Ελλάδος στο Κάιρο, και οργανωτής του καλλιτεχνικού μέρους των Διεθνών Συμποσίων Καβάφη, «Καβάφεια». Είχε ενεργή συμμετοχή στην πολιτισμική διπλωματία με επίκεντρο την Αίγυπτο. Το διάστημα 2008-2014, ήταν διευθυντής παραρτήματος στην Αλεξάνδρεια του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού και της Οικίας-Μουσείου Καβάφη, καθώς και σύμβουλος πολιτισμού της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξάνδρειας. Το διάστημα 2012-2014, ήταν διευθυντής της μηνιαίας έκδοσης Αλεξανδρινός Ταχυδρόμος της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξάνδρειας. Το 2011 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Καιρός να συγχρονισθώμεν: Η Αίγυπτος και η αιγυπτιώτικη διανόηση, 1919-1939 (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κύπρου – εκδ. Gutenberg), το 2011 επιμελήθηκε τον τόμο Αλεξάνδρεια (έκδ. Καθημερινής) και το 2025 κυκλοφόρησε το φωτογραφικό λεύκωμά του Ο κόσμος σαν πανηγύρι (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης), το οποίο μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Από πότε ξεκινά η σχέση αγάπης με την Αλεξάνδρεια;
Το ποιητικό σύμπαν του Καβάφη και η τριλογία Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα ήταν τα αρχικά κίνητρα που με ώθησαν να ενδιαφερθώ και να περιηγηθώ στον μυθοποιημένο και ρεαλιστικό κόσμο της κοσμοπολίτικης Αλεξάνδρειας.
Πότε πήγατε πρώτη φορά εκεί;
Η πρώτη επίσκεψή μου έγινε τον Οκτώβριο του 1993, τις ημέρες που η Ελληνική Κοινότητα Αλεξάνδρειας γιόρταζε τα 150 χρόνια από την ίδρυσή της. Θυμάμαι ότι διέμενα στο τότε ελληνικής ιδιοκτησίας ξενοδοχείο Metropole, του οποίου η πρόσοψη έβλεπε την πλατεία Ζαγλούλ και την κορνίς, ενώ η ανατολική του πλευρά ήταν στραμμένη στην κεντρική πλατεία Ραμλίου. Οι πρώτες αυτές εικόνες του αλεξανδρινού ελληνισμού υπήρξαν καθοριστικές για τη μακρόχρονη ενασχόλησή μου με την αιγυπτιώτικη παροικία.
Τι θυμάστε από την εποχή της συνεργασίας σας με τον Κωστή Μοσκώφ;
Η στενή συνεργασία μου με τον αείμνηστο Κωστή Μοσκώφ ξεκίνησε από την πρώτη στιγμή που πάτησα το πόδι μου στο Κάιρο τον Σεπτέμβριο του 1993, όταν αποσπάστηκα στην Αμπέτειο Σχολή και εκείνος ήταν σύμβουλος πολιτισμού στην ελληνική πρεσβεία. Από καιρό παρακολουθούσα με θαυμασμό και αμείωτο ενδιαφέρον τα δημοσιεύματα για την πολιτιστική αποστολή του στην Αίγυπτο και επιθυμούσα διακαώς να γίνω αρωγός, γεγονός που πραγματοποιήθηκε μέχρι τον πρόωρο θάνατό του, τον Ιούνιο του 1998. Ο Μοσκώφ ήταν το απαύγασμα ενός ευγενούς Έλληνα, ο οποίος φλεγόταν από το πνεύμα της ανιδιοτελούς αγάπης και αφειδώλευτης προσφοράς προς τον Άλλον, ειδικότερα του διαφορετικού Άλλου. Με την αποστολή του στην Αίγυπτο αφιερώθηκε στην πολιτιστική διπλωματία πάνω στον άξονα ενός ειλικρινούς και ισότιμου διαπολιτισμικού διαλόγου με το σύγχρονο πολιτισμικό πρόσωπο της χώρας των φαραώ. Για μένα ήταν τα χρόνια της μαθητείας μου και θεωρώ ευτύχημα ότι μου δόθηκε η ευλογία να βάλω κι εγώ το λιθαράκι μου στο παραδειγματικό και εθνικής εμβέλειας εγχείρημά του.
Για μένα ήταν ένας κόσμος πρωτοφανέρωτος και απλησίαστος στο βλέμμα του Ευρωπαίου περαστικού και τουρίστα.
Γιατί η Αίγυπτος προσέφερε χώρο συμβίωσης αιώνων σε μουσουλμάνους, χριστιανούς και εβραίους;
Η Αίγυπτος είναι, όπως όλοι γνωρίζουν, μια από τις αρχαιότερες κοιτίδες πολιτισμού. Μέσα στη μακραίωνη ιστορική διαδρομή, αναπότρεπτα ήρθε σε επαφή με διαφορετικούς λαούς, γλώσσες και θρησκείες, είτε σε σχέσεις αντιπαλότητας ή, τις περισσότερες φορές, σε σχέσεις συνδιαλλαγής και ώσμωσης, όπως για παράδειγμα συνέβη στην περίπτωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού κατά την αλεξανδρινή εποχή. Με την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος για τους Αιγύπτιους θεωρήθηκε απελευθερωτής από τους Πέρσες, ιδρύθηκε η Αλεξάνδρεια, στραμμένη στη Μεσόγειο και όχι προς την Αφρική. Για τρεις αιώνες κυβερνήθηκε από τους Πτολεμαίους, περίοδο κατά την οποία η κοινή ελληνική ήταν η επίσημη γλώσσα, ενώ συμβίωναν στον ίδιο τόπο ελληνικές και εβραϊκές κοινότητες με τον γηγενή πληθυσμό. Από την εποχή διακυβέρνησης του Μωχάμετ Άλι, στις αρχές του 19ου αι., στην αιγυπτιακή γη συρρέουν Έλληνες, Ιταλοί, Μαλτέζοι, Αρμένιοι, Γάλλοι και Άγγλοι. Ειδικότερα για την Αλεξάνδρεια, ο Άγγλος συγγραφέας του βιβλίου Αλεξάνδρεια, πόλη της μνήμης, Μάικλ Χάαγκ, αναφερόμενος στο πολυεθνοτικό μωσαϊκό των κατοίκων της, σε μια συνέντευξή του επισημαίνει: η Αλεξάνδρεια κατοικήθηκε από Έλληνες, οικοδομήθηκε από Ιταλούς, μιλούσε γαλλικά και αποικήθηκε από τους Άγγλους. Συνεπώς, την αιγυπτιακή ιστορία διαπερνά, στις κύριες γραμμές της, μια κουλτούρα συνδιαλλαγής, ανεκτικότητας και αλληλένδετων ετερογενών αφηγήσεων.
Πώς ξεκίνησε η ιδέα της έκδοσης του λευκώματος Ο κόσμος σαν πανηγύρι;
Το να αποτυπωθεί σε βιβλίο το πολυάριθμο φωτογραφικό αρχείο για τα αιγυπτιακά πανηγύρια των Σούφι ήταν μια προσδοκία που κράτησε πολλά χρόνια, μέχρι να πραγματοποιηθεί. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες τραβήχτηκαν από τα 1996 μέχρι τα 2000, όταν διέμενα στο Κάιρο και τακτικά επισκεπτόμουν και την Αλεξάνδρεια. Τμήμα του αρχείου είχε εκτεθεί περιστασιακά στο Κάιρο, την Αλεξάνδρεια και τη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, μια φωτογραφική έκθεση έχει προσωρινό χαρακτήρα. Μια ευτυχής συγκυρία συνέτεινε στην κυκλοφορία του φωτογραφικού λευκώματος: η φίλη Ευδοξία Ράδη, καθηγήτρια φωτογραφίας, η οποία με εμπεριστατωμένη γνώση ανέλαβε το δημιουργικό έργο της επιμέλειας, ο πολύπειρος γραφίστας και επιστήθιος φίλος Θωμάς Γκινούδης, ο οποίος έφερε σε πέρας τη γραφιστική επεξεργασία και η από τα φοιτητικά μας χρόνια αγαπημένη φίλη Τζένη Κατσαρή, η οποία προθυμοποιήθηκε να το εκδώσει σε άψογη τεχνικά και αισθητικά μορφή από τις Εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης.
Μέσα από τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες σας ξετυλίγονται στα μάτια μας οι εορτασμοί. Κατά πόσο μπορούμε να παρακολουθήσουμε τα δρώμενα και τη μυσταγωγία;
Η σειρά και ο τρόπος που παρατίθενται και τοποθετούνται οι φωτογραφίες στο βιβλίο οδηγούν με σαφήνεια τον θεατή και αναγνώστη σε μια κλιμάκωση συναισθημάτων, σύμφωνα με τα διαφορετικά δρώμενα των πανηγύρεων. Από τους εξωτερικούς και γειτονικούς χώρους που περιβάλλουν τα τζαμιά, όπου λαμβάνουν χώρα οι πανηγυρικές εκδηλώσεις προς τιμήν ονομαστών προσωπικοτήτων της σούφικης ισλαμικής παράδοσης, μεταβαίνουμε προς το εσωτερικό. Από τους φολκλορικούς χορούς σιγά-σιγά κατευθυνόμαστε στον λατρευτικού τύπου χορό του ζικρ (ενθύμηση), όπου οι συμμετέχοντες βιώνουν στιγμές έκστασης.
Πώς καταφέρατε να νιώσετε τον παλμό της Ανατολής, των ανθρώπων που ζουν σε φτώχεια, δυσκολίες και οριακές πολιτικές ισορροπίες;
Η γνωριμία μου με τα μουσουλμανικά πανηγύρια και τα λαϊκά και εξαθλιωμένα στρώματα, που συνήθως συναθροίζονται σε αυτά, δεν ήταν απρόσκοπτη. Πέρασε πολύς χρόνος από την αρχή της αναζήτησης μέχρι την πρώτη μου επίσκεψη και φωτογράφηση. Οι φίλοι Αιγύπτιοι, μορφωμένοι και κάτοικοι εύπορων συνοικιών, προσπερνούσαν τις επίμονες ερωτήσεις μου ή με απέτρεπαν, υποστηρίζοντας ότι όλες αυτές οι πρακτικές δεν ταίριαζαν με την επίσημη μουσουλμανική παράδοση. Ωστόσο, για μένα ήταν ένας κόσμος πρωτοφανέρωτος και απλησίαστος στο βλέμμα του Ευρωπαίου περαστικού και τουρίστα. Μπροστά μου είχα ένα ανθρωπομάνι που ζούσε μακριά από τα χλιδάτα ξενοδοχεία και τις κεντρικές λεωφόρους της αιγυπτιακής πρωτεύουσας: ένας κόσμος αόρατος, με τα ξεχωριστά ήθη και έθιμά του! Ούτε μια στιγμή δεν αισθάνθηκα αποδοκιμασία ή καχυποψία. Απεναντίας, ήταν διάχυτη μια ατμόσφαιρα οικειότητας, φιλοξενίας και γλυκύτητας, γεγονός που όφειλα να σεβαστώ. Σταθερή μέριμνά μου ήταν η φωτογράφηση να μη διαταράξει ούτε κατ’ ελάχιστο τα δρώμενα, ιδιαίτερα όταν πλάι μου εξελισσόταν ο χορός του ζικρ.
Γιατί η Αλεξάνδρεια εξακολουθεί να γοητεύει τους Έλληνες ακόμη και σήμερα;
Μην ξεχνάμε ότι δύο είναι τα ιστορικά κέντρα τού εκτός συνόρων ελληνισμού, στα οποία εμμένει το εθνικό φαντασιακό: Η Αλεξάνδρεια και η Κωνσταντινούπολη. Η πρώτη με την απώτερη σύνδεσή της με την ελληνιστική εποχή, αλλά και την πολυπληθή αλεξανδρινή παροικία των νεότερων χρόνων, και η δεύτερη ως Βασιλεύουσα. Από τη δεκαετία του ’60, όταν ξεκίνησε το κύμα φυγής της αιγυπτιώτικης παροικίας και συνεχίζει έκτοτε η διαρροή με την επιστροφή, της πλειονότητας, στη χώρα καταγωγής, την Ελλάδα, παρατηρείται ένα καθόλου ευκαταφρόνητο αρχείο κειμένων που γράφεται από Αιγυπτιώτες παλιννοστούντες, οι οποίοι νοσταλγούν, ενθυμούνται και ωραιοποιούν τα χρόνια της δικής τους και των ομοεθνών τους διαβίωσης σε πόλεις και χωριά της αιγυπτιακής επικράτειας. Πολύ συχνά επαναλαμβάνεται ο στίχος του Κ.Π. Καβάφη: «Κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις». Η διερώτηση του Αιγυπτιώτη Κύπριου συγγραφέα Γιώργου-Φιλίππου Πιερίδη: «Δεν ήμουνα σίγουρος αν ξεκινούσα να πάω στον τόπο μου ή αν απάφαινα τον τόπο μου», συνοψίζει τα αντιφατικά και αντικρουόμενα συναισθήματα όσων κουβαλούν στην καρδιά τους δυο πατρίδες.
Ο κόσμος σαν πανηγύρι
Μανώλης Μαραγκούλης
Παρατηρητής της Θράκης
152 σελ.
ISBN 978-618-5709-41-9
Τιμή 18,00€
πηγή: diastixo.gr
Ακολουθήστε το arta2day.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις