Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και κατάνυξη θα εορταστεί στον Ιερό Ναό Αγίας Θεοδώρας Άρτης η Ανακομιδή των Ιερών Λειψάνων της πολιούχου και προστάτιδος της πόλεως, Αγίας Θεοδώρας της Βασιλίσσης.
Η εορτή αυτή συνδέεται με ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της εκκλησιαστικής ιστορίας της Άρτας. Επειδή κατά τον 19ο αιώνα πολλοί αμφισβητούσαν την ύπαρξη των ιερών λειψάνων της Αγίας και υποστήριζαν ότι είχαν αφαιρεθεί από τους Φράγκους, όπως συνέβη με πολλά άλλα ιερά λείψανα, ο τότε Μητροπολίτης Άρτης Σεραφείμ ο Βυζάντιος έδωσε εντολή να ανοιχθεί ο τάφος της.
Έτσι, στις 20 Μαρτίου 1873, ημέρα Τρίτη και ώρα 1:30 μετά τα μεσάνυχτα, παρουσία του ιερού κλήρου, των επιτρόπων του ναού, των προκρίτων της Άρτας, του ευσεβούς λαού καθώς και των προξένων της Ρωσίας και της ελεύθερης Ελλάδας, με επικεφαλής τον Αρχιμανδρίτη Στέφανο Κλεόμβροτο, πραγματοποιήθηκε η ανακομιδή των ιερών και ευωδιαζόντων λειψάνων της Οσίας. Τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε ξύλινη λάρνακα και εκτέθηκαν προς προσκύνηση στην Ωραία Πύλη του ναού, ενώ ακολούθησε ολονύκτια αγρυπνία και δοξολογία για τη μεγάλη αυτή ευλογία. Μέχρι σήμερα τα χαριτόβρυτα λείψανα της Αγίας αποτελούν πηγή παρηγορίας, πίστεως και θαυμαστών επεμβάσεων για τους πιστούς.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ
Σάββατο 13 Ιουνίου 2026
20:00 – Μέγας Εσπερινός
Κυριακή 14 Ιουνίου 2026
07:00 – Όρθρος και Θεία Λειτουργία
19:00 – Ιερό Ευχέλαιο
ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ ΕΚΤΑΦΗΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ
Ὑπὸ τοῦ συμπολίτου μας κ. Χρήστου Φιλιππίου μᾶς παρεδόθη πρὸς δημοσίευσιν ἐν ἀντιγράφῳ τὸ κατωτέρω πρωτόκολλον συνταχθὲν κατὰ τὴν ἐκταφὴν τῶν ὀστῶν τῆς Ἁγίας Θεοδώρας. Ὡς μᾶς ἐπληροφόρησεν ὁ κ. Φιλίππου, τοῦτο ἀντέγραφεν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὅταν ἡ μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου Ἄρτης ἐκ πρωτοτύπου τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς χεῖρας του ὁ ἀείμνηστος Γυμνασιάρχης κ. Κων. Μοσχέλης.
Δημοσιεύομεν τὸ Πρωτόκολλον τοῦτο, λόγω τοῦ ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος ποὺ παρουσιάζει διὰ τὴν ἱστορίαν τῆς πόλεώς μας.
Εἰς τὰ δεξιὰ τοῦ νάρθηκος τοῦ πανσέπτου Ναοῦ τῆς Ἁγίας Θεοδώρας, Βασιλίσσης Ἄρτης καὶ συζύγου τοῦ ἡγεμόνος Μιχαὴλ Κομνηνοῦ, ὃν ἡ ἰδία Ἁγία Θεοδώρα ἐκ βάθρων ἱδρύσατο πρὸς τιμὴν τοῦ Μεγαλομάρτυρος Ἁγίου Γεωργίου καὶ ὅστις ἀφ’ οὗ ἡ Ἁγία ἐν Κυρίῳ ἀνεπαύθη μετωνομάσθη ὑπὸ τῶν τότε εὐσεβῶν Χριστιανῶν πρὸς τιμὴν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῆς, ὑπῆρχε ἀνηγερμένον μνημεῖον ἐκ φαίου μαρμάρου πεποικιλμένον δι’ ἀναγλύφων παριστώντων τὴν Ἁγίαν Θεοδώραν ἔχουσαν δεξιόθεν μὲν τὸν Μιχαὴλ Ἀρχάγγελον, ἀριστερόθεν δὲ τὸν Γαβριὴλ καὶ βρέφος τὸ ἀνάμεσον τῆς Ἁγίας Θεοδώρας καὶ τοῦ Μιχαὴλ ἐντὸς τοῦ ὁποίου κοινῶς ἐπιστεύετο ὅτι ἐκεῖτο ὁ τάφος τῆς πολιοῦχου Ἁγ. Θεοδώρας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνέκαθεν ἐπεκράτει ἐναντία παράδοσις ὅτι τὰ λείψανα τῆς Ἁγίας μετηγάγησαν ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν κατὰ τὰς τότε γενομένας ἐπιδρομὰς ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς Δύσεως προερχομένων ποικυλπλήθων βαρβάρων σιφῶν, ἅτινα δίκην χειμάρρου κατέκλυσαν τὸ Ἀνατολικὸν τῶν Βυζαντινῶν κράτος, οὐδέποτε ἐγένετο ἰδιαιτέρα, οὐδὲ ἐπώδυνος ἔρευνα ἵνα γίνῃ ἀνασκαφὴ τοῦ μνημείου καὶ ἄνοιξις τοῦ τάφου καὶ καταδειχθῇ ἐὰν ἡ παράδοσις αὕτη ἐστηρίζετο ἐπ’ ἀληθείας τινός, ἀλλ’ οἱ πάντες προκατειλημμένοι ὄντες, βεβαίως ἐπίστευον τὴν παράδοσιν ὡσεὶ ἱστορικὸν γεγονὸς πρὸς ὃ καὶ μόνον ὠφείλετο ἁπλῆ πίστις.
Ἐσχάτως δὲ ὁ ἀοίδιμος γέρων ἡμῶν Ἀρχιερεὺς Κύριος Σεραφεὶμ, συμπεσόντος λόγου περὶ τῶν ἱερῶν λειψάνων τῆς Ἁγίας, ἀπεφήνατο πρὸς τοὺς προκρίτους τῶν πολιτῶν, ὅτι κρίνει καλὸν νὰ γίνῃ ἀνασκαφὴ ἵνα ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καταδειχθῇ ἐὰν ἡ παράδοσις αὕτη ἔχει ἢ μὴ ἀληθείας τινὰ. Ἡ γνώμη αὕτη ἐγένετο ἀσπαστὴ ὑπὸ τε τῶν Προκρίτων καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν. Ὅθεν καὶ ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ ἡ ἀνασκαφή, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀσθενήσας ὁ Ἀρχιερεὺς ἀνέβαλε…διὰ τὸν Μάρτιον καὶ ἐπειδὴ αἴφνης καὶ ἀπροσδοκήτως μετεκαλεῖτο κατ’ ἀνωτέραν ἐπιταγὴν εἰς Κων/πολιν ἀφῆκεν ἐντολὴν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπόν του Ἀρχιμανδρίτην Κύριον Στέφανον Καλέμβροτον, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν Προκρίτων πολιτῶν ἐπιχειρήσωσι τὴν τῆς ἀνασκαφῆς.
Ὅθεν τῇ εἰκοστῇ τοῦ φθίνοντος Μαρτίου, τοῦ Χιλιοστοῦ Ὀκτακοσιοστοῦ ἑβδομηκοστοῦ τρίτου ἔτους ἡμέραν Τρίτην, περὶ τὴν πρώτην καὶ ἡμίσειαν τῆς Πρωΐας ὥραν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Ἀντιπροσώπου τοῦ Ἀρχιερέως Κυρίου Στεφάνου τοῦ Ἱεροῦ κλήρου τῶν κ.κ. Ὑποπροξένων Ρωσίας καὶ Ἐλευθέρας Ἑλλάδος Γεωργίου Βασιλείου καὶ Δημητρίου Δεσποτοπούλου τῶν Προκρίτων πολιτῶν, τῶν Ἐπιτρόπων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τινων ἄλλων τυχαίως παρευρεθέντων ἤρξατο ἡ ἀνασκαφή, ὧδε πῶς.
Πρῶτον ἐψάλη, κατὰ τὰ νενομισμένα, πρὸ τοῦ Μνημείου ὑπὸ τοῦ ἰδίου Ἀρχιμανδρίτου ἡ παράκλησις τῆς Ἁγίας Θεοδώρας, ἣν ἐμελοποίησεν ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κύριος Σεραφείμ. Ἀκολούθως οἱ κτίσται τῇ ἐπιστασίᾳ τοῦ ἀρχιτέκτονος Δημητρίου Μαργαρίτου ἀπέσπασαν ἀπὸ τοῦ ἐδάφους τὸν λοξῆς μεγάλην μαρμάρινον πλάκα ἔμπροσθεν τοῦ μνημείου παρακειμένην, καὶ ἐντεύθεν ἤρξαντο νὰ σκάπτωσι, μέχρις οὗ προχωροῦντες πρὸς τὰ κάτω τοῦ μνημείου ἀπήντησαν τεῖχος ἐκ πλινθίνων πλακῶν (τούβλων) πρὸς διάρρηξιν, τοῦ ὁποίου ἐδέησε νὰ μετακινηθῶσιν οἱ ἐργάται καὶ ἠμπόδισαν αὐτὴν τινὲς ὑποπτεύσαντες ὅτι τὸ τεῖχος τοῦτο οὐδὲν ἄλλο ἢ ἡ δεξιὰ πλευρὰ τοῦ τάφου, διότι διὰ τῆς ὀπῆς ἐφάνη τὸ χεῖλον τοῦ τάφου εἰς τὸ βάθος τοῦ ὁποίου ὑπὸ φωτὸς λαμπάδος βοηθούμενοι, τὴν προσεκόλλησαν εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον ράβδου καὶ διὰ τῆς ὀπῆς εἰσήγαγον ἐντὸς τοῦ τάφου ἔδειξεν λείψανον ποιοῦν τὴν φαινομένην αὐτοῦ κατάστασιν.
Ὑπὲρ δὲ οὐδεμία πλέον ὑπῆρχε ἀμφιβολία ὅτι τὰ λείψανα εὑρίσκοντο ἐντὸς τοῦ Τάφου, ἤρξατο ἡ ἀνασκαφὴ τοῦ ἐπὶ τοῦ Τάφου μνημείου ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀφ’ οὗ ἀφηρέθησαν τὰ ποικίλλοντα αὐτὸ μάρμαρα, ὡς ἀνωτέρω μνεία γέγονε, εὑρέθησαν πλὴν ἄλλων ἀναμίκτων ὑλῶν τεθραυσμένα περιστέρια δι’ ἀναγλύφων πεποικιλμένα συμπλέγματα τῶν ἐν μέρει εἰκομένων τῆς λάρνακος εἰρημένα, ἅτινα φαίνεται ἐπεστέγαζον καὶ ἐκόσμουν ἄλλοτε ποτὲ τὸν Τάφον.
Ἡ ἐσωτερικὴ δ’ αὕτη κατάστασις τοῦ Μνημείου καὶ ἡ συσσώρευσις πολλῶν ἀναμίκτων ὑλῶν ἐντὸς αὐτοῦ ἀποδεικνύουσιν ὅτι βέβηλοι χεῖρες ἐπέφερον τὴν καταστροφὴν τοῦ μνημείου, πειραθεῖσαι νὰ ἀφαιρέσωσι τὸ λείψανον ἀλλ’ ἀποτυχοῦσαιχη τῶν πλευρῶν τὰ πρὸς τὸν πυθμένα εἶναι κατασκευασμένα ἐκ τούβλων, τὰ δ’ ἄνωθεν τὰ πρὸς χείλη ἐκ λευκοῦ μαρμάρου, ὅπου δίκην σφηνὸς προσηρμόζετο ἡ ἐπικαλύπτουσα τὸν τάφον μαρμάρινη πλάξ• ὁ δὲ πυθμὴν ἐστρωμένος καὶ αὐτὸς διὰ μαρμάρινης πλακός.
Ἀφοῦ δὲ οἱ κτίσται ἐξησφάλισαν καλῶς τὴν ἐπικαλύπτουσαν τὸν τάφον μαρμάρινην πλάκα καὶ προπαρεσκεύασαν τὰ πάντα ἀπεσύρθησαν καὶ ἀνέλαβον οἱ Ἱερεῖς νὰ ἀνακύψωσι τὴν πλάκα, τούτου δὲ γενομένου, ἐφάνησαν τὰ λείψανα τῆς Ἁγίας, ἐφ’ ὧν ἔκειντο σεσηπότα τεμάχια σανίδων δρυὸς καὶ μία κεραμὸς μεγάλη καὶ πλατεῖα ὑπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ ἱεροῦ λειψάνου. Τὰ περισωθέντα δὲ ταῦτα λείψανα τῶν σανίδων μαρτυροῦσιν, ὅτι τὸ σῶμα τῆς Ἁγίας ἀναπαυθεῖσης πρῶτον ἐτέθη ἐντὸς δρυΐνης λάρνακος καὶ μετ’ αὐτῆς ἀκολούθως ἐν τῷ τάφῳ. Κατὰ τὴν κρίσιμον δὲ ταύτην καὶ πλήρη θρησκευτικῆς εὐλαβείας περίστασιν, τῶν Ἱερέων ψελλόντων ἐπιταφίλια καὶ ᾀδόντων, ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀρχιερέως Ἀρχιμανδρίτης Κύριος Στέφανος κατόπιν τῆς προσηκούσης εὐλαβείας κατήλθεν εἰς τὸν τάφον καὶ φέρων ἐπιτραχήλιον συνέλεξε μετὰ πάσης ὅσης προσοχῆς καὶ δεξιότητος τὰ ὀστᾶ τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων ἐκ τοῦ χρόνου σεσαθρωμένα καὶ πολλὰ ἐν εἴδει τέφρας καὶ λειψάσεως συνόδην κατέσχον ἐτέθησαν εἰς κενὸν κιβώτιον, ὅπερ σφραγισθὲν ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου Ἀρχιμανδρίτου Κυρίου Στεφάνου ὑπὸ τῶν προκρίτων πολιτῶν Κυρίου Γερασίμου Καραπάνου καὶ τοῦ ἐπιτρόπου τῆς Ἐκκλησίας Θωμᾶ Μπαγιάκα μετεκομίσθη ὑπὸ τῶν Ἱερέων καὶ ἐτέθη πρὸ τῶν Ὡραίων Πυλῶν τοῦ Ἱεροῦ βήματος. Ἀκολούθως ἐψάλη ἡ παράκλησις τῆς Ἁγίας καὶ ἀγρυπνία ἐγένετο καθ’ ὅλην τὴν νύκτα τὴν δ’ εἰκοστὴν ἑκτάστην πρωΐαν Μαρτίου ἐτελέσθη μεθ’ ὅλου τοῦ Ἱεροῦ Κλήρου ἡ λειτουργία τῶν προηγιασμένων, ὅπου ἅπαν τὸ πλῆθος συνέρρευσε πάνυ εὐλαβῶς πρὸς προσκύνησιν καὶ ἠκροάσατο τῆς θείας λειτουργίας κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας ἅπαντα τὰ καταστήματα ἦσαν κεκλεισμένα.
Πόσα δὲ καὶ τίνα ἐκ τῶν ἱερῶν ὀστῶν περιεσώθησαν, ἀκριβῶς δὲν ἠξεύρομεν, ὡς μὴ ὄντες παρόν, διότι ἅμα συνελέγησαν εὐθὺς ἐτέθηντο εἰς τὸ κιβώτιον, ὅπερ ἐν συνεχείᾳ ἐσφραγίσθη ἕνεκα τοῦ συρρευσάντος πλήθους οὐδὲ δυναμένου ἐπὶ τοῦ παρόντος ν’ ἀνοίξωμεν τὸ κιβώτιον καὶ προβῶμεν εἰς ἀκριβῆ τῶν Ἱερῶν ὀστῶν ἔρευναν καὶ ἀπαρίθμησιν, ἄνευ ἀνωτέρας διαταγῆς καὶ ὁδηγίας παρὰ τῆς Μητρὸς ἡμῶν τῆς μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Προσημειοῦμεν δὲ μόνον ὅτι ἐντὸς τοῦ τάφου, πλὴν τῶν ἱερῶν ὀστῶν τῶν θρυπέντων τεμαχίων σανίδων καὶ τῆς κεραμίδος, οὐδὲν ἄλλο συμβολικὸν ἢ κόσμημα εὑρέθη καὶ τοῦτο δεικνύει ὅτι ἡ Ἁγία καίπερ Βασίλισσα ἠσπάσατο, ὡς ἀναφέρει ἡ Ἱστορία αὐτῆς, τὸν μοναχικὸν βίον, ἀπαρνησαμένη τὰ τοῦ κόσμου.
Προσεπιβεβαιοῖ δὲ τὴν ἱστορικὴν ταύτην παράδοσιν καὶ ἡ ὑπὸ τὴν κεφαλὴν περισωθεῖσα καὶ εὑρεθεῖσα κεραμίς, ἥτις ἐχρησίμευεν ὡς προσκεφάλαιον κατὰ τὴν ἔτι καὶ νῦν ἐπικρατοῦσαν συνήθειαν τῶν μοναζόντων καὶ μοναζουσῶν χάριν ταπεινοφροσύνης.
Περὶ πάντων δὲ τῶν ἀνωτέρω ἐκτεθειμένων ἐδέησε νὰ συνταχθῇ τὸ παρὸν πρωτόκολλον.
Ἐγένετο ἐν Ἄρτῃ τῇ 24 Μαρτίου 1873.
Ἔπονται αἱ ὑπογραφαὶ τοῦ Ἱεροῦ κλήρου.
Ὁ τοῦ Ἁγίου Ἄρτης Ἐπίτροπος Ἀρχιμανδρίτης Στέφανος, ὁ τοῦ Ναοῦ Ἁγίου Γεωργίου Ἄνθιμος, Παπᾶ–Χρῆστος Π. Οἰκονόμος, Οἰκονόμος Παπᾶ–Ἀποστόλης, Οἰκονόμος Παπᾶ–Γεώργιος, Σακελλάριος Παπᾶ–Βασίλης, Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος, Παπᾶ–Γεώργιος Χαρτοφύλαξ, Σακελλίων Παπᾶ Σπυρίδων, Χρῆστος Ἱερεὺς Νομοφύλαξ, Βασίλειος Ἱερεὺς Ἐφημέριος Ἁγίας Θεοδώρας, Παπᾶ–Νικόλας, Παπᾶ–Δημήτριος.
Τῶν Προκρίτων Πολιτῶν.
Γεράσιμος Καραπάνος, Γεώργιος Ρίζος, Ἰωάννης Γ. Ἀντωνόπουλος, Περικλῆς Μαρίνος, Λουρόπουλος, Ἀναγνώστης Οἰκονόμου, Θεοχάρης Γ. Μπόρος, Ἰωάννης Μητσογιάννης, Γεώργιος Κροχίδας, Ἀριστείδης Θεοχάρης, Ἰωάννης Γ. Δελήμπασης, Δημήτριος Γ. Ἀντωνόπουλος, Βασίλειος Ρέγγος, Ἐπίτροπος τοῦ Ναοῦ Θωμᾶς Μπαγιάκας, Ἀρχιτέκτων Δημήτριος Μαργαρίτης, Ξαϊκουστός Ἀλ., Ξαϊκουστὸς Γεώργιος, Κ. Καλέλης, Θεοχάρης Εὐστρατίου, Σπυρίδων Παπαδόπουλος.
Ὁ Συντάξας τὸ Πρωτόκολλον
Γεώργιος Παπαγεωργίου.
Ακολουθήστε το arta2day.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
